ما به کودکان خود یاد میدهیم مهربان باشند، نوبت را رعایت کنند و با احترام رفتار کنند. اینها از پایهایترین مهارتهای اجتماعی هستند که والدین از سنین پایین آموزش میدهند. اما دنیای امروز، بهویژه با حضور دائمی رسانهها و شبکههای اجتماعی، پر از خبرها، تصاویر و پیامهایی است که حتی برای بزرگسالان هم سنگین و نگرانکنندهاند. توضیح دادن این فضا برای کودکان، بهخصوص کودکانی که پیامها را کاملا تحتاللفظی تفسیر میکنند و بزرگسالان را مرجع درک جهان میدانند، کار سادهای نیست.
کودکان مبتلا به اوتیسم معمولا شیوه متفاوتی در پردازش زبان و اطلاعات دارند و همین موضوع میتواند باعث سوء برداشت از خبرها و پیامهای رسانهای شود. این مسئله فقط به خانه محدود نیست؛ بلکه در مدرسه، رسانههایی که استفاده میکنند میکنند و گفتوگوهایی که در اطرافشان میشنوند نیز تاثیرگذار است. بسیاری از این کودکان در ارتباط غیرکلامی مانند درک حالات چهره، لحن صدا یا زبان بدن نیز چالش دارند و همین موضوع باعث میشود پیامهای منفی، تهدیدآمیز یا تنشزا را شدیدتر از آنچه هست تجربه کنند. وجود ویژگیهای همراه مانند اضطراب، فوبیا، نشخوار فکری، بیشهوشیاری، پایبندی سختگیرانه به روالها، رفتارهای اجتنابی و مقاومت در برابر تغییر، نشان میدهد که این کودکان برای مواجهه با خبرهای بد به حمایت آگاهانهتری نیاز دارند.
در ادامه، راهکارهایی ارائه میشود که به والدین کمک میکند فرزند اوتیسم خود را در برابر اثرات منفی خبرهای ناگوار رسانهای محافظت کنند با تهران اتیسم همراه باشید:
ثبات و مرجع بودن والدین
کودکان زمانی بهتر پیامها را درک میکنند که توضیحها بهصورت مداوم و هماهنگ تکرار شود. صدای والدین باید مهمترین و قابلاعتمادترین منبع برای کودک باشد، حتی اگر رسانهها پیامهایی هیجانی یا ترسناک منتقل میکنند. سعی کنید ارزشها، رفتارهای مثبت و پیامهای آرامکننده را بهطور مداوم تکرار کنید و اجازه ندهید کودک بدون توضیح و همراهی شما در معرض خبرهای نگرانکننده قرار بگیرد؛ زیرا این کار میتواند اضطراب پنهان و روایتهای ذهنی آشفتهای در او ایجاد کند.
تقویت رفتارهای مطلوب
تقویت مثبت نقش بسیار مهمی دارد. هر رفتار آرام، منطقی یا واکنش سالم کودک در مواجهه با استرس را ببینید و تشویق کنید. اگر کودک شروع به تقلید رفتارهای نامناسبی کرد که از رسانهها دیده است، بهجای سرزنش، رفتار جایگزین مناسب را به او آموزش دهید. تمرین، گفتوگو و حتی نقشپردازی میتواند به کودک کمک کند واکنشهای سالمتری یاد بگیرد.
ایجاد فضای امن در خانه
کودکان اوتیسم برای پردازش اطلاعات جدید یا نگرانکننده به زمان نیاز دارند. انتظار نداشته باشید بلافاصله با خبرها کنار بیایند یا رفتارشان سریع تغییر کند. فضایی امن و آرام در خانه ایجاد کنید که کودک بتواند بدون محرکهای زیاد، استراحت کند، بازی کند و خودش باشد. این فضای امن پناهگاهی است برای زمانی که دنیا برایش بیشازحد شلوغ و ترسناک میشود.
توجه به نشانههای غیرکلامی
همه رفتارها معنا دارند. اگر کودک شما توانایی کلامی محدودی دارد، به تغییرات رفتاری او توجه ویژه داشته باشید؛ مانند اختلال خواب، افزایش استیمینگ، کاهش تحمل ناکامی یا تکرار رفتارهای خاص. این نشانهها میتوانند بیانگر تاثیر منفی خبرها، تصاویر یا بحثهایی باشند که کودک در رسانهها یا محیط اطراف جذب کرده است.
شناخت علت رفتارها
سعی کنید بفهمید چه چیزی پشت یک رفتار خاص قرار دارد. اگر کودک مضطرب یا ناآرام است، به این فکر کنید که آن روز چه خبرهایی دیده یا شنیده است. خبرهای تلویزیونی و محتوای شبکههای اجتماعی اغلب تاثیری ماندگارتر بر کودکان دارند. اگر متوجه شدید این محتواها روی کودک اثر منفی میگذارند، میزان مواجهه او با اخبار، تصاویر خشونتآمیز یا بحثهای تنشزا را محدود کنید.
شناخت محرکهای حساس کودک
در کنار حساسیتهای حسی، برخی موضوعات خبری یا اجتماعی میتوانند برای کودک اوتیسم بسیار تحریککننده باشند. اگر کودک درباره موضوعی خاص حساس یا مشتاق است، خبرهای منفی مرتبط با آن میتواند واکنشهای احساسی شدیدی ایجاد کند. در این مواقع، کنار کودک بنشینید، با زبان ساده و متناسب با سنش توضیح دهید، شایعات را اصلاح کنید و واقعیتها را شفاف بیان کنید. مهمتر از همه، به او نشان دهید که چه کارهای کوچکی میتواند انجام دهد تا احساس درماندگی نکند.
مراقبت از خودِ والدین
والدی که خود تحت فشار روانی شدید است، نمیتواند منبع آرامش برای کودک باشد. زمانی را به مراقبت از سلامت روان خود اختصاص دهید؛ حتی کارهای سادهای مانند چند دقیقه آرامش صبحگاهی، ورزش سبک یا خنده میتواند موثر باشد. همانطور که متخصصان میگویند، بزرگسال ناآرام نمیتواند کودک را آرام کند. اگر احساس میکنید فشارها بیشازحد شدهاند، از متخصصان سلامت روان کمک بگیرید.
محافظت از کودکان اوتیسم در برابر خبرهای بد به معنای پنهان کردن کامل واقعیتها نیست، بلکه یعنی مدیریت آگاهانه مواجهه، توضیح دادن با زبان مناسب و فراهم کردن حس امنیت. با این رویکرد، میتوان به کودک کمک کرد دنیا را قابلفهمتر، امنتر و قابلتحملتر تجربه کند.